Qisqa javob: Telefon jarimasidagi asosiy savol — qurilma avtomobilni boshqarishga xalaqit beradigan tarzda ishlatilganmi yoki yo‘q. Agar haydovchi telefonni qo‘lida ushlab, e’tibori yo‘ldan chalg‘igan bo‘lsa, bu YHXX (Yo‘l harakati xavfsizligini ta’minlash xizmati) tomonidan huquqbuzarlik sifatida baholanishi mumkin.
Muhim eslatma: Ushbu maqola ma’lumiy va ma’rifiy xarakterga ega. Qonunchilik va rasmiy tartib-qoidalar o‘zgarishi mumkin; aniq holatda rasmiy manbani yoki malakali huquqshunos maslahatini asos qilib oling. Jarimaning aniq miqdorini va tegishli modda raqamlarini Lex.uz va MyGov (my.gov.uz) orqali tekshiring.Nega bu masala muhim?
Harakatdagi avtomobilda telefondan foydalanish — jahon bo‘yicha yo‘l-transport hodisalarining eng keng tarqalgan sabablaridan biri. Diqqatning bir necha soniyaga chalg‘ishi ham katta tezlikda o‘nlab metr masofani “ko‘rmasdan” bosib o‘tishga olib keladi. Aynan shu sababli O‘zbekistonda ham haydovchining harakat vaqtida telefonni qo‘lida ushlab foydalanishi ma’muriy javobgarlikka tortish asosi hisoblanadi. Javobgarlik Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeks (MJtK)ning tegishli moddasi asosida belgilanadi va jarima miqdori amaldagi tarifga hamda bazaviy hisoblash miqdori (BHM)ga bog‘liq holda hisoblanadi.
Qanday xatti-harakatlar riskli hisoblanadi?
- Telefonni qo‘lda ushlab gaplashish. Bu eng ko‘p uchraydigan va eng oson aniqlanadigan holat.
- Harakat vaqtida xabar (SMS, messenjer) yozish yoki o‘qish. Ekranyoqqa qarash e’tiborni butunlay yo‘ldan uzadi.
- Ijtimoiy tarmoqlarni ko‘rish, video tomosha qilish yoki surat olish.
- Navigatsiyani harakat davomida qo‘l bilan o‘zgartirish yoki manzil kiritish.
- Telefonni yelka va quloq orasiga qisib gaplashish — bu ham qo‘l va bo‘yin holatini noqulay qiladi, boshqaruvni zaiflashtiradi.
Umumiy tamoyil oddiy: agar qurilma bilan bog‘liq harakat ikki qo‘lni ruldan yoki ko‘zni yo‘ldan uzsa, bu xavfli va huquqbuzarlik sifatida baholanishi ehtimoli yuqori.
Hands-free (ellik erkin) rejim qanday baholanadi?
- Qo‘llar rulda qolsa va e’tibor chalg‘imasa, risk sezilarli darajada kamayadi.
- Bluetooth quloqchin yoki avtomobil dinamikasi orqali qo‘ng‘iroqni ovoz buyrug‘i bilan qabul qilish xavfsizroq yechim hisoblanadi.
- Shunga qaramay, uzoq va hissiyotli suhbat haydovchining diqqatini psixologik jihatdan band qiladi va xavfsizlikni kamaytiradi.
- Navigatsiya ovozli rejimda ishlashi kerak — ekranga tez-tez qarash o‘rniga ovozli ko‘rsatmalarga tayaning.
Ya’ni hands-free — texnik yechim, lekin u haydovchini to‘liq mas’uliyatdan ozod qilmaydi. Asosiy mezon — yo‘ldan diqqat chalg‘imasligi.
Jarima yozilsa nima qilish kerak?
Agar sizga nisbatan bayonnoma tuzilsa yoki qaror chiqarilsa, quyidagilarga e’tibor bering:
- Dalilni so‘rang. Huquqbuzarlik nima asosda qayd etilganini aniqlang: videoyozuv, foto, avtomatik qayd qiluvchi kamera yoki xodimning bevosita kuzatuvi.
- Bayonnoma bilan tanishing. Vaqt, joy, transport vositasi raqami va huquqbuzarlik tavsifi to‘g‘ri ko‘rsatilganini tekshiring.
- Rozi bo‘lmasangiz, izohingizni yozing. Bayonnomada e’tiroz bildirish uchun maxsus joy bo‘ladi — o‘z fikringizni yozib qoldiring.
- Dalillarni to‘plang. Agar telefondan foydalanish ayblovi noto‘g‘ri bo‘lsa, videoregistrator yozuvi, guvohlar, aniq vaqt va joy kabi ma’lumotlarni saqlab qo‘ying.
- Belgilangan tartibda shikoyat qiling. Qarordan norozi bo‘lsangiz, uni qonunda belgilangan muddat ichida yuqori turuvchi organga yoki sudga shikoyat qilish huquqiga egasiz. Aniq muddat va tartibni Lex.uz va MyGov orqali tekshiring.
Xavfsiz amaliyot: chalg‘imaslik uchun maslahatlar
- Navigatsiyani va musiqani yo‘lga chiqishdan oldin sozlab qo‘ying.
- Telefonni maxsus tutqichga (держатель) o‘rnating, shunda ekranga qarash uchun ko‘zni yo‘ldan uzoqqa burishga hojat qolmaydi.
- Muhim qo‘ng‘iroq kelsa, avtomobilni xavfsiz joyda to‘xtatib, so‘ng gaplashing.
- “Haydash rejimi” (Driving mode / Ne bezpokoit) funksiyasini yoqing — u kiruvchi bildirishnomalarni avtomatik cheklaydi.
- Ovozli yordamchidan foydalaning: qo‘ng‘iroq qilish yoki xabar yuborishni ovoz buyrug‘i bilan bajaring.
Tez-tez beriladigan savollar (FAQ)
Navigatsiyaga qarash jarima hisoblanadimi?
Navigatsiyaning o‘zi qonuniy, ammo qurilmani harakat vaqtida qo‘l bilan boshqarish va diqqatni yo‘ldan uzish xavf yaratadi. Manzilni oldindan kiriting va ovozli ko‘rsatmalarga tayaning.
Bluetooth quloqchindan foydalansa bo‘ladimi?
Hands-free yechimlar telefonni qo‘lda ushlashga qaraganda ancha xavfsizroq. Baribir asosiy shart — suhbat haydovchining e’tiborini yo‘ldan chalg‘itmasligi.
Svetoforda to‘xtaganda telefonni olsam bo‘ladimi?
Amaliy jihatdan xavf kamroq bo‘lsa-da, avtomobil harakatga tayyor holatda turgani uchun bu hamon tavsiya etilmaydi. Eng to‘g‘ri yo‘l — qurilmani ishlatmaslik yoki avtomobilni butunlay to‘xtatgan holatda foydalanish.
Jarima miqdori qancha?
Aniq miqdor amaldagi tarif va BHMga bog‘liq bo‘lib, vaqti-vaqti bilan o‘zgaradi. Shu sababli biz konkret raqamni keltirmaymiz — dolzarb ma’lumotni Lex.uz va MyGov (my.gov.uz)dan tekshiring.
Foydali havolalar
- Jarimalar bo‘limida modda va miqdorlar bo‘yicha qo‘shimcha izohlarni ko‘ring.
- Huquqlar va Maqolalar bo‘limida shunga o‘xshash qo‘llanmalarni o‘qing.
- Rasmiy ma’lumot uchun Lex.uz (qonunchilik) va MyGov (my.gov.uz) (davlat xizmatlari, jarimalarni tekshirish va to‘lash) resurslarini yoxlang.