Birinchi yordam qo‘llanmasi

YTHda tibbiy yordam ko‘rsatish bo‘yicha bosqichma-bosqich yo‘riqnoma. Bu bilimlar inson hayotini saqlab qolishi mumkin.

So‘nggi yangilanish: 2026-yil 11-fevral

Shoshilinch raqamlar:

103 Tez yordam 112 Yagona dispetcherlik xizmati

Birinchi yordam bo‘yicha 10 muhim mavzu

Batafsil ma’lumot olish uchun kerakli bo‘limni bosing.

Arterial qon ketishi (eng xavfli turi)

Qon och qizil rangda, yurak urishiga mos ravishda otilib chiqadi. Bu hayot uchun jiddiy xavf tug‘diradi.

Jarohatdan yuqoriroqqa darhol turniket qo‘ying
Turniket qo‘yilgan vaqtni qayd eting va tez yordam ko‘rsatmalariga amal qiling
Jarohat ustiga bosimli bog‘lam qo‘ying

Venoz qon ketishi

Qon to‘q qizil rangda, bir maromda va pulsatsiyasiz oqadi.

Bosimli bog‘lam qo‘ying
Jarohatlangan a’zoni yurak sathidan balandroq ko‘taring

Kapillyar qon ketishi

Qon sekin, tomchilab oqadi. Odatda bu qon ketishining eng yengil turidir.

Jarohat atrofini antiseptik eritma bilan tozalang
Steril bog‘lam bilan yoping

Muhim: turniket qo‘yilgan vaqtni albatta yozib qo‘ying va uni o‘zboshimchalik bilan bo‘shatmang.

Sinish belgilari

Shish va ko‘karish
Shaklning o‘zgarishi yoki a’zoning qisqarib ko‘rinishi
Harakatning cheklanishi va kuchli og‘riq

Birinchi yordam choralari

Jarohatlangan joyni qimirlatmay, harakatsizlantiring
Mavjud taxta, karton yoki qattiq buyumdan shina sifatida foydalaning
Shina singan joyning ikki tomonidagi bo‘g‘imlarni ham qamrab olishi kerak

Ochiq sinish (suyak ko‘rinib turganda)

Jarohatni steril bog‘lam bilan yoping
Suyakni ichkariga itarmang!

Umurtqa jarohatidan shubha bo‘lsa, jabrlanuvchini qimirlatmang. Bosh va bo‘ynini barqaror tutib, tez yordamni kuting.

Birinchi darajali kuyish (qizarish)

Kuygan joyni 15–20 daqiqa salqin, ammo muzdek bo‘lmagan oqar suv ostida tuting
Tibbiy maslahatga muvofiq kuyishga qarshi vositadan foydalaning

Ikkinchi darajali kuyish (pufakchalar)

Kuygan joyni salqin oqar suv ostida tuting
Pufakchalarni yorib yubormang
Steril bog‘lam bilan bo‘shroq yoping

Uchinchi darajali kuyish (chuqur to‘qima shikasti)

Kuygan joyga tegmang
Steril yopqich bilan yoping
Darhol 103 raqamiga qo‘ng‘iroq qiling

Kimyoviy kuyish

Zararlangan joyni kamida 20 daqiqa ko‘p miqdordagi suv bilan yuving va kimyoviy modda bilan aloqani to‘xtating.

QILISH MUMKIN EMAS:

Yog‘, tish pastasi yoki qaymoq surtmang
Muzni bevosita kuygan joyga qo‘ymang
Teriga yopishgan kiyimni kuch bilan yechmang

Bosqichma-bosqich yo‘riqnoma

1

Xavfsizlik va reaksiyani tekshiring

Jabrlanuvchining yelkasidan ohista ushlab, ovoz berib reaksiyasini tekshiring.

2

103 raqamiga qo‘ng‘iroq qiling

Darhol tez yordam chaqiring. Yoningizda boshqa kishi bo‘lsa, undan qo‘ng‘iroq qilishni so‘rang.

3

Ko‘krak qafasini 30 marta bosing

Ikki qo‘lingizni ko‘krak qafasining o‘rtasiga ustma-ust qo‘ying. 5–6 sm chuqurlikda, daqiqasiga 100–120 marta bosing.

4

Ikki marta sun’iy nafas bering

Boshini orqaga egib, iyagini ko‘taring. Burnini qisib, og‘izdan ikki marta nafas bering va ko‘krak qafasi ko‘tarilishini kuzating.

5

30:2 nisbatida davom eting

Tez yordam kelguniga yoki jabrlanuvchi nafas ola boshlaguniga qadar davom eting.

Bolalarda reanimatsiya (1–8 yosh)

- Bir qo‘l bilan bosing
- Taxminan 4 sm chuqurlikda bosing
- 30:2 nisbatini saqlang

Chaqaloqlarda reanimatsiya (0–1 yosh)

- Ikki barmoq bilan bosing
- Taxminan 3 sm chuqurlikda bosing
- Juda ehtiyotkorlik bilan nafas bering

Shok belgilari

Oqargan, sovuq va nam teri
Sovuq ter
Zaif va tez puls
Hushdan ketish yoki bosh aylanishi

Nima qilish kerak?

Jabrlanuvchini chalqancha yotqizing
Agar jarohatlar bunga to‘sqinlik qilmasa, oyoqlarini taxminan 30 sm ko‘taring
Ustiga adyol yoki kiyim yopib, iliq tuting
103 raqamiga qo‘ng‘iroq qiling

Su bermang. Hushsiz odamga og‘iz orqali suyuqlik yoki dori bermang.

Anafilaktik shok

Bu holat kuchli allergik reaksiya oqibatida yuz beradi. Jabrlanuvchida shifokor tavsiya qilgan adrenalin avtoinjektori bo‘lsa, uning ko‘rsatmalariga muvofiq foydalanishga yordam bering. Darhol 103 raqamiga qo‘ng‘iroq qiling.

Miya chayqalishi belgilari

Bosh og‘rig‘i va bosh aylanishi
Ko‘ngil aynishi va qusish
Ko‘rishning buzilishi yoki narsalarning ikkilanishi
Muvozanat yoki xotiraning buzilishi

Birinchi yordam choralari

Umurtqa jarohatidan shubha bo‘lmasa, nafas olayotgan hushsiz jabrlanuvchini yonbosh xavfsiz holatga yotqizing
Boshidan qon ketayotgan bo‘lsa, ehtiyotkorlik bilan bosimli bog‘lam qo‘ying
Bosh suyagi singanidan shubha bo‘lsa, jarohat ustiga kuch bilan bosmang
Tibbiy ko‘rikdan o‘tkazing va shifokor tavsiyasiga ko‘ra kuzating

QILISH MUMKIN EMAS:

Hushsiz odamga suv yoki dori bermang
Jabrlanuvchini zaruratsiz qimirlatmang yoki o‘rnidan turg‘izmang

Kattalarda qorin sohasiga bosim berish usuli

Jabrlanuvchining orqasida turing va belidan quching
Mushtingizni kindikdan yuqoriga, qovurg‘a ostiga qo‘ying
Ichkariga va yuqoriga keskin bosim bering
Nafas yo‘li ochilguniga yoki tez yordam kelguniga qadar davom eting

Bolalar (1–8 yosh)

- Kamroq kuch ishlating
- Bolaning bo‘yiga mos holatni egallang
- Harakatlarni ehtiyotkorlik bilan bajaring

Chaqaloqlar (0–1 yosh)

- Chaqaloqni yuzi pastga, boshi tanasidan pastroq holatda tuting
- Kuraklari orasiga besh marta ehtiyotkor zarba bering
- So‘ng ag‘darib, ko‘krak qafasiga besh marta bosim bering

Alohida holatlar

Homilador yoki qorni katta odamlarda: qorin o‘rniga ko‘krak qafasiga bosim bering
O‘zingizga yordam: qorin yuqori qismini stul suyanchig‘iga bosib, yuqoriga yo‘nalgan bosim bering

Birinchi qadam: tok manbasini uzing

Elektr ta’minotini o‘chiring yoki vilkani rozetkadan uzing
Tokni o‘chirishning iloji bo‘lmasa, jabrlanuvchini quru yog‘och yoki plastik buyum yordamida manbadan ajrating

QILISH MUMKIN EMAS:

Jabrlanuvchiga nam qo‘l bilan tegmang
Metall buyumdan foydalanmang

Tok manbasi uzilgandan keyin:

Nafas va pulsni tekshiring; zarur bo‘lsa, darhol reanimatsiyani boshlang
Kuygan joylarni steril bog‘lam bilan yoping
103 raqamiga qo‘ng‘iroq qiling

Jabrlanuvchini albatta tibbiy ko‘rikdan o‘tkazing. Elektr toki tashqaridan bilinmaydigan ichki shikastlarni keltirib chiqarishi mumkin.

Aptechkada bo‘lishi tavsiya etiladigan vositalar:

Turli o‘lchamdagi steril bintlar

Antiseptik vosita

Turniket

Qaychi, xavfsiz to‘g‘nog‘ich va tibbiy yopishqoq lenta

Bir martalik qo‘lqoplar

Sun’iy nafas berish niqobi

Uchburchak ro‘mol-bog‘lam

Shaxsiy ehtiyoj uchun shifokor tavsiya qilgan dorilar

Shifokor tavsiya qilgan allergiyaga qarshi dori

Fonar va hushtak

Avtomobil aptechkasining tarkibi va undan foydalanish bo‘yicha amaldagi rasmiy talablarga rioya qiling.

Maslahat: aptechka tarkibini va vositalarning yaroqlilik muddatini muntazam tekshiring. Ishlatilgan yoki muddati o‘tgan vositalarni almashtiring.

1

Jabrlanuvchini zaruratsiz qimirlatish

Umurtqa jarohati xavfi bor. Yong‘in yoki portlash kabi bevosita xavf bo‘lmasa, jabrlanuvchini qimirlatmang.
2

Kuygan joyga yog‘ yoki tish pastasi surtish

Bu kuyishni og‘irlashtirishi mumkin. Kuygan joyni salqin oqar suv bilan sovuting.
3

Burun qonaganda boshni orqaga egish

To‘g‘ri usul: boshni oldinga eging va burunning yumshoq qismini 10–15 daqiqa qising.
4

Kuyish pufakchalarini yorish

Bu infeksiya xavfini oshiradi. Pufakchalarga tegmang va steril bog‘lam bilan yoping.
5

Hushsiz odamga suv yoki dori berish

Bo‘g‘ilish xavfi bor. Hushsiz odamga og‘iz orqali hech narsa bermang.
6

Jarohatni barqarorlashtirmasdan ko‘chirish

Noto‘g‘ri ko‘chirish jarohatni og‘irlashtirishi mumkin. Bevosita xavf bo‘lmasa, tez yordamni kuting.
7

Turniket qo‘yilgan vaqtni qayd etmaslik

Turniket qo‘yilgan vaqt tibbiyot xodimlari uchun muhim. Vaqtni aniq yozib qo‘ying.
8

Sanchilgan buyumni jarohatdan chiqarish

Buyumni chiqarish kuchli qon ketishiga olib kelishi mumkin. Uni joyida qoldiring va atrofiga bog‘lam qo‘yib barqarorlashtiring.

Yodda tuting

Birinchi yordamning uch asosiy tamoyili

Xavfsizlik

Avvalo o‘z xavfsizligingizni ta’minlang. O‘zingiz ham jabrlanuvchiga aylanib qolmang.

103 raqamiga qo‘ng‘iroq qiling

Tez yordamni darhol chaqiring va manzilni aniq ayting.

Zarar yetkazmang

Bilmagan muolajani bajarmang. Asosiy tamoyil — zarar yetkazmaslik.

Bu sahifa o‘quv maqsadida berilgan va tibbiy maslahat o‘rnini bosmaydi. Og‘ir holatda darhol 103 raqamiga qo‘ng‘iroq qiling.

Birinchi yordam qo‘llanmasi

Birinchi yordam bo‘yicha 10 muhim mavzu

1. Qon ketishini to‘xtatish

Arterial qon ketishi (eng xavfli turi)

Venoz qon ketishi

Kapillyar qon ketishi

2. Sinish va chiqishda yordam

Sinish belgilari

Birinchi yordam choralari

Ochiq sinish (suyak ko‘rinib turganda)

3. Kuyishda yordam

Birinchi darajali kuyish (qizarish)

Ikkinchi darajali kuyish (pufakchalar)

Uchinchi darajali kuyish (chuqur to‘qima shikasti)

Kimyoviy kuyish

QILISH MUMKIN EMAS:

4. Yurak-o‘pka reanimatsiyasi

Bosqichma-bosqich yo‘riqnoma

Bolalarda reanimatsiya (1–8 yosh)

Chaqaloqlarda reanimatsiya (0–1 yosh)

5. Shok holatida yordam

Shok belgilari

Nima qilish kerak?

Anafilaktik shok

6. Bosh jarohatida yordam

Miya chayqalishi belgilari

Birinchi yordam choralari

QILISH MUMKIN EMAS:

7. Bo‘g‘ilishda yordam

Kattalarda qorin sohasiga bosim berish usuli

Bolalar (1–8 yosh)

Chaqaloqlar (0–1 yosh)

Alohida holatlar

8. Elektr toki urganda yordam

Birinchi qadam: tok manbasini uzing

QILISH MUMKIN EMAS:

Tok manbasi uzilgandan keyin:

9. Avtomobil aptechkasida nimalar bo‘lishi kerak?

Aptechkada bo‘lishi tavsiya etiladigan vositalar:

10. Eng ko‘p uchraydigan xatolar

Yodda tuting

Xavfsizlik

103 raqamiga qo‘ng‘iroq qiling

Zarar yetkazmang

Bog‘liq mavzular

YTH bo‘yicha qo‘llanma

Yo‘l harakati qoidalari

Jarima kalkulyatori

Piyodalar uchun qoidalar