Qisqa javob: Boshqa kishining avtomobilini boshqarayotganda faqat rul ortida oʻtirishning oʻzi yetarli emas — hujjat, sugʻurta va javobgarlik masalalari ham katta ahamiyatga ega.
Muhim eslatma: Ushbu maqola maʼrifiy xarakterga ega. Qonunchilik va rasmiy tartib-taomillar oʻzgarishi mumkin; aniq holatda rasmiy manbani yoki huquqshunos maslahatini asos qilib oling. Dolzarb maʼlumotni MyGov (my.gov.uz) va Lex.uz orqali tekshiring.Ishonchnoma nima va u qachon kerak boʻladi?
Ishonchnoma — bu avtomobil egasi tomonidan boshqa shaxsga transport vositasini boshqarish yoki u bilan bogʻliq ayrim harakatlarni amalga oshirish huquqini beruvchi yozma hujjat. Oʻzbekistonda soʻnggi yillarda avtotransportni boshqarish tartibi bir necha bor soddalashtirildi, shuning uchun har bir holatda talab qilinadigan hujjatlar roʻyxati farq qilishi mumkin. Aniq talablarni yoʻlga chiqishdan avval rasmiy manbadan aniqlab oling.
Ishonchnoma odatda ikki koʻrinishda uchraydi:
- Oddiy (yozma) ishonchnoma — faqat avtomobilni boshqarish huquqini beradi.
- Notarial tasdiqlangan ishonchnoma — avtomobilni sotish, garovga qoʻyish, roʻyxatdan chiqarish kabi huquqiy ahamiyatga ega harakatlar uchun talab qilinadi.
Yoʻlga chiqishdan avval tekshiring
- Avtomobilning texnik pasporti (roʻyxatdan oʻtish guvohnomasi) va uning haqiqiyligi.
- Majburiy fuqarolik javobgarligi sugʻurtasi (OSGO) polisining amal qilish muddati va unda sizning boshqaruvchi sifatida koʻrsatilgan-koʻrsatilmaganingiz.
- Sizga berilgan boshqaruv huquqining hajmi — faqat boshqarishmi yoki qoʻshimcha vakolatlar ham bormi.
- Avtomobilning texnik koʻrigi holati va toʻlanmagan jarima qarzlari.
Sugʻurta masalasi ayniqsa muhim: agar polisda haydovchilar doirasi cheklangan boʻlsa va sizning ismingiz unda boʻlmasa, yoʻl-transport hodisasi yuz berganda sugʻurta qoplamasi bilan bogʻliq muammolar chiqishi mumkin. Shuning uchun polisdagi shartlarni oldindan aniqlang.
Jarima kimga yoziladi?
- Avtomatik fото- va videoqayd qiluvchi qurilmalar (kameralar) tomonidan qayd etilgan qoidabuzarliklar koʻpincha avtomobil egasi nomiga rasmiylashtiriladi, chunki kamera haydovchini emas, davlat raqamini qayd etadi.
- Haqiqiy haydovchini aniqlash uchun qoʻshimcha tushuntirish va dalillar (masalan, ishonchnoma, guvohlar) talab etilishi mumkin.
- YPX (yoʻl patrul xizmati) xodimi tomonidan joyida toʻxtatib rasmiylashtirilgan bayonnomalarda esa jarima bevosita qoidani buzgan haydovchi nomiga yoziladi.
Jarima summasi Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks (MJtK) ning tegishli moddasi va amaldagi tarifga muvofiq belgilanadi. Aniq miqdorni MyGov yoki Lex.uz orqali, soʻmdagi joriy bazaviy hisoblash miqdori (BHM) asosida tekshiring.
Yoʻl-transport hodisasi paytida javobgarlik
- Hodisa yuz berganda haqiqiy haydovchi sifatida sizning tushuntiringiz talab qilinishi mumkin.
- Maʼmuriy yoki jinoiy javobgarlik hodisada aybi boʻlgan shaxsga yuklanadi — ya'ni rulda kim boʻlgan boʻlsa, javobgarlik ham unga tegishli boʻlishi mumkin.
- Zararni qoplash masalasida OSGO shartlari, sugʻurta kompaniyasining majburiyatlari va avtomobil egasi bilan oʻzaro munosabatlar alohida ahamiyat kasb etadi.
Shuning uchun boshqa odamning avtomobilini boshqarishdan avval sugʻurta polisi shartlari bilan tanishib chiqing va hodisa yuz berganda qanday harakat qilishni oldindan biling.
Xarid oʻrniga ishonchnoma: yashirin xavflar
Baʼzida avtomobilni rasman sotib olib, texnik pasportda mulk huquqini oʻz nomiga rasmiylashtirmaslik uchun faqat notarial ishonchnoma orqali foydalanish amaliyoti uchraydi. Bu yondashuv qulay koʻrinsa-da, jiddiy huquqiy xavflarni ham keltirib chiqaradi:
- Rasmiy egasi vafot etsa yoki fikridan qaytsa, ishonchnoma bekor boʻlishi mumkin.
- Avtomobil egasining qarzlari yuzasidan transport vositasiga hibs qoʻyilishi ehtimoli bor.
- Uzoq muddatli foydalanishda mulk huquqi bilan bogʻliq nizolar kelib chiqishi mumkin.
Shuning uchun avtomobilni haqiqatda sotib olayotgan boʻlsangiz, uni oʻz nomingizga qonuniy ravishda roʻyxatdan oʻtkazgan maʼqul.
Tez-tez beriladigan savollar
Ishonchnomasiz oila aʼzosining avtomobilini boshqarsa boʻladimi?
Bu koʻp jihatdan avtomobil hujjatlari va sugʻurta polisidagi shartlarga bogʻliq. Oʻzbekistonda ayrim hollarda yaqin qarindoshlar uchun tartib soddalashtirilgan boʻlishi mumkin, ammo bu holatlar oʻzgarib turadi. Yoʻlga chiqishdan avval rasmiy talablarni MyGov yoki Lex.uz orqali tekshiring.
Jarimani egasi toʻlashi kerakmi yoki haydovchimi?
Amalda kamera orqali qayd etilgan qarz avtomobil egasi nomiga koʻrinishi mumkin, biroq haqiqiy javobgarlik hodisa dalillari va haydovchining kim boʻlganiga bogʻliq. Zarur boʻlsa, haqiqiy haydovchini koʻrsatib, tegishli organga tushuntirish berish mumkin.
Ishonchnoma notarial tasdiqlanishi shartmi?
Faqat avtomobilni boshqarish uchun koʻp hollarda oddiy hujjat yetarli boʻlishi mumkin, ammo sotish, garovga qoʻyish yoki roʻyxatdan chiqarish kabi harakatlar uchun notarial tasdiq talab qilinadi. Aniq talabni notarius yoki rasmiy manbadan aniqlang.
Foydali havolalar
- Jarimalar boʻlimida modda va summalar boʻyicha qoʻshimcha izohlarni koʻrib chiqing.
- Huquqlar va Maqolalar boʻlimida shunga oʻxshash yoʻriqnomalarni oʻqing.
- Rasmiy maʼlumot uchun MyGov (my.gov.uz) va Lex.uz resurslarini tekshiring.