Politsiya mashinani toʻxtatganda nima qilish kerak?
Oʻzbekistonda deyarli har bir haydovchi hech boʻlmaganda bir marta yoʻl harakati xavfsizligi xizmati (YHXX) xodimi tomonidan toʻxtatilgan. Bunday paytda oʻz huquqlaringizni bilish va sovuqqonlik bilan harakat qilish nihoyatda muhim. Ushbu maqolada YHXX xodimi mashinangizni toʻxtatganda nima qilish va nima qilmaslik kerakligini batafsil tushuntiramiz.
1. Sovuqqonlikni saqlang va vazmin boʻling
Xodim mashinangizni toʻxtatganda birinchi va eng muhim qoida bu sovuqqonlikni saqlashdir. Asabiylashish, baqirish yoki tajovuzkor harakat qilish vaziyatni faqat yomonlashtiradi. Unutmang, xodim ham oʻz vazifasini bajaryapti va unga hurmat bilan munosabatda boʻlish sizning foydangizga.
Toʻgʻri xatti-harakat:
- Mashinani yoʻlning oʻng chetiga xavfsiz toʻxtating
- Ogohlantiruvchi (avariya) chirogʻini yoqing
- Qoʻllaringizni rulda koʻrinadigan holatda saqlang
- Xotirjamlik bilan xodimni kuting
Notoʻgʻri xatti-harakat:
- Keskin va xavfli tarzda toʻxtash
- Toʻsatdan mashinadan tushib ketish
- Telefon bilan band boʻlish
- Xodim kelmasdan hujjatlarni titkilay boshlash
2. Hujjatlaringizni tayyor saqlang
Oʻzbekiston qonunchiligiga koʻra, haydovchi yoʻlda harakatlanayotganda quyidagi hujjatlarni oʻzida saqlashi shart:
Majburiy hujjatlar:
- Haydovchilik guvohnomasi
- Transport vositasining texnik pasporti (roʻyxatdan oʻtkazish guvohnomasi)
- Transport vositasi egasining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurtalash (OSGO) polisi
Qoʻshimcha hujjatlar (vaziyatga qarab):
- Ishonchnoma (mashina boshqa shaxsniki boʻlsa)
- Texnik koʻrikdan oʻtganlik toʻgʻrisidagi hujjat
- Toifa boʻyicha maxsus ruxsatnomalar
YHXX xodimi hujjatlaringizni tekshirishga haqli va siz ularni taqdim etishingiz kerak.
3. YHXX xodimi nima soʻrashi mumkin?
Yoʻl politsiyasi xodimi faqat oʻz vakolatlari doirasidagi savollarni berishi mumkin.
Qonuniy savollar:
- Hujjatlaringiz bormi?
- Mashina sizningmi?
- Qayerdan kelib, qayerga ketyapsiz? (faqat asosli shubha boʻlsa)
- Mashinada taqiqlangan buyumlar bormi?
Qonuniy boʻlmagan savollar:
- Shaxsiy hayotingizga oid savollar
- Daromadingiz va moliyaviy ahvolingiz
- Siyosiy qarashlaringiz
- Oilaviy masalalar
Qonunga aloqasi boʻlmagan savollarga javob berishga majbur emassiz.
4. Mashinadan tushish shartmi?
YOʻQ! Qonunchilikka koʻra, haydovchi faqat ayrim hollarda mashinadan tushishi lozim:
- Texnik nosozlikni tekshirish uchun
- Mastlik alomatlari boʻlganda (alkotest oʻtkazish uchun)
- Mashinani koʻrikdan oʻtkazish uchun (asosli holatda)
- Yoʻl-transport hodisasi sodir boʻlganda
Agar xodim asos koʻrsatmasdan mashinadan tushishni talab qilsa, xotirjamlik bilan soʻrang: Qanday asosga koʻra mashinadan tushishim kerak?
5. Video suratga olish huquqingiz bor
Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va inson huquqlariga oid meʼyorlarga koʻra, siz jamoat joyida amalga oshirilayotgan xizmat harakatlarini video suratga olishingiz mumkin.
Video olayotganda:
- Xodimning yuzi va koʻkrak nishonini koʻrinadigan tarzda tasvirlang
- Suhbatni ovoz bilan yozib oling
- Tahdid yoki bosim boʻlsa, albatta qayd eting
- Videoni darhol bulutli xizmatga nusxalab qoʻying
Muhim: Xodim video olishingizni taqiqlay olmaydi va telefoningizni tortib ololmaydi. Agar shunday holat yuz bersa, bu qonunbuzarlik hisoblanadi.
6. Mashinani koʻrikdan oʻtkazish uchun asoslar
Xodim mashinangizni faqat qonuniy asoslar boʻlgandagina koʻrikdan oʻtkazishi mumkin.
Qonuniy asoslar:
- Jinoyat sodir etilganiga oid asosli shubha
- Taqiqlangan buyum (qurol, giyohvand modda) tashilayotgani haqidagi shubha
- Vakolatli organning tegishli qarori
- Maxsus tadbirlar oʻtkazilayotgani
Koʻrik tartibi:
- Guvohlar ishtiroki taʼminlanishi lozim
- Bayonnoma rasmiylashtirilishi shart
- Siz ishtirok etish huquqiga egasiz
- Video yozuv olishni talab qilishingiz mumkin
Agar ushbu tartiblar buzilsa, koʻrik qonuniy hisoblanmaydi.
7. Bayonnomani imzolash shartmi?
YOʻQ! Siz bayonnomani imzolashga majbur emassiz. Biroq imzolamasangiz, bayonnomada Imzolashdan bosh tortdi degan qayd qilinadi.
Bayonnomani imzolashdan oldin:
- Bayonnomani diqqat bilan oʻqing
- Faktlarni tekshiring (sana, vaqt, joy, qonunbuzarlik)
- Rozi boʻlmagan holatlaringizni qayd eting
- Oʻz izohlarim boʻlimiga fikringizni yozing
- Bayonnomaning foto yoki video nusxasini oling
Agar bayonnomada xatolik boʻlsa:
- Bayonnomaga Rozi emasman deb yozing
- Sababini tushuntiring
- Ikkinchi nusxani talab qiling
8. Alkogol testi: huquqlaringiz
Xodim faqat jiddiy alomatlar boʻlgandagina alkogol tekshiruvini talab qilishi mumkin.
Mastlik alomatlari:
- Spirt hidi
- Koʻzlarning qizarishi
- Nutqning buzilishi
- Harakatlar muvofiqligining buzilishi
Test tartibi:
- Alkotester qurilmasi sertifikatlangan boʻlishi kerak
- Bir martalik ogʻizlikdan foydalanilishi lozim
- Natija darhol koʻrsatilishi kerak
- Tibbiy koʻrikdan oʻtish talabidan bosh tortish oqibatlarga olib kelishi mumkin
Natija musbat chiqsa:
- Tibbiy muassasada koʻrikdan oʻtishni talab qilishingiz mumkin
- Qon tahlilini talab qilishingiz mumkin
- Qayta test oʻtkazishni soʻrashingiz mumkin
9. Jarima toʻlash qoidalari
Xodim sizdan hech qachon joyida naqd pul talab qila olmaydi! Barcha jarimalar rasmiy tarzda, MJtK (Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks) asosida rasmiylashtiriladi va bank, terminal yoki elektron tizimlar orqali toʻlanadi.
Jarima toʻlash:
- Qonunbuzarlik boʻyicha bayonnoma rasmiylashtiriladi
- Jarima amaldagi qonunchilikda belgilangan muddat ichida toʻlanadi
- Erta toʻlov uchun imtiyoz koʻzda tutilgan boʻlishi mumkin bunga oid tafsilotni MyGov (my.gov.uz) orqali tekshiring
- Toʻlov kvitansiyasi saqlanishi lozim
Jarimaga norozilik bildirish:
- Qonunchilikda belgilangan muddatda shikoyat qiling
- Dalillaringizni taqdim eting
- Video yozuvlar asosiy dalil hisoblanadi
Jarima summasi, imtiyozlar va muddatlar vaqti-vaqti bilan oʻzgarib turadi, shuning uchun aniq maʼlumotni har doim MyGov (my.gov.uz) va Lex.uz rasmiy manbalaridan tekshiring.
10. Xodim huquqingizni buzsa nima qilish kerak?
Agar xodim huquqlaringizni buzsa, quyidagi qadamlarni bajaring.
Darhol qiling:
- Xodimning familiyasi, ismi va koʻkrak nishonini qayd eting
- Video yozuv oling
- Guvohlarning aloqa maʼlumotlarini oling
- Xizmat avtomobili raqamini yodda saqlang
Soʻngra murojaat qiling:
- Ichki ishlar organlarining ishonch telefoniga qoʻngʻiroq qiling
- MyGov (my.gov.uz) portali orqali rasmiy shikoyat qoldiring
- Oʻzbekiston Respublikasi Inson huquqlari boʻyicha vakili (Ombudsman) devoniga murojaat qiling
- Zarur boʻlsa, prokuratura organlariga murojaat qiling
Dalillar:
- Video yozuvlar
- Guvohlarning bayonotlari
- Bayonnoma nusxasi
- Tibbiy maʼlumotnoma (jismoniy jarohat boʻlsa)
Xulosa
Yoʻl politsiyasi xodimi bilan uchrashuvda asosiy jihatlar:
- Xotirjam boʻling va hurmat bilan munosabatda boʻling
- Huquqlaringizni biling
- Zarur boʻlsa video yozuv oling
- Bayonnomani diqqat bilan oʻqing
- Joyida naqd pul bermang
- Qonunbuzarlikka eʼtiroz bildiring
Bunda quyidagilardan saqlaning: tajovuzkor xatti-harakat qilmang; qonuniy boʻlmagan talablarga boʻysunmang; hujjatsiz mashina boshqarmang; xodimni haqorat qilmang.
Esda tuting: huquqlaringizni bilish sizning xavfsizligingizdir!
Koʻp beriladigan savollar (FAQ)
Xodim toʻxtatganda mashinadan tushishim shartmi?
Yoʻq. Mashinadan tushish faqat texnik nosozlikni tekshirish, mastlik alomatlari, koʻrik yoki yoʻl-transport hodisasi kabi asosli hollarda talab qilinadi. Xodimdan aniq asosni soʻrashingiz mumkin.
Xodimni video suratga olsam boʻladimi?
Ha. Jamoat joyida amalga oshirilayotgan xizmat harakatlarini video olishga haqlisiz. Xodim buni taqiqlay olmaydi va telefoningizni tortib ololmaydi.
Jarimani joyida naqd pul bilan toʻlasam boʻladimi?
Yoʻq. Joyida naqd pul berish qonunga zid. Jarima MJtK asosida rasmiylashtirilib, bank, terminal yoki elektron tizimlar orqali toʻlanadi. Toʻlovni MyGov (my.gov.uz) orqali amalga oshirish qulay.
Bayonnomaga rozi boʻlmasam nima qilaman?
Bayonnomani imzolashga majbur emassiz. Oʻz izohlaringizni yozib, Rozi emasman deb qayd eting, nusxasini talab qiling va foto yoki video nusxasini oling.
Jarima summalari va muddatlarini qayerdan tekshiraman?
Eng ishonchli manba MyGov (my.gov.uz) va Lex.uz rasmiy portallaridir. Jarima miqdorlari BHM (bazaviy hisoblash miqdori) asosida hisoblanadi va vaqt oʻtishi bilan oʻzgarishi mumkin.
Qonuniy asoslar:
- Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksi (MJtK)
- Yoʻl harakati toʻgʻrisidagi qonun
- Ichki ishlar organlari faoliyatiga oid qonunchilik
- Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi
Foydali manbalar: MyGov (my.gov.uz), Lex.uz, Ichki ishlar vazirligining rasmiy resurslari.
Ushbu maʼlumot 2026-yil holatiga koʻra umumiy tavsiya sifatida taqdim etilgan. Aniq jarima miqdorlari, muddatlar va tartiblarni har doim MyGov va Lex.uz rasmiy manbalaridan tekshiring.