Haydovchilik guvohnomasini olish va almashtirish

Haydovchilik guvohnomasi — transport vositasini boshqarish huquqini tasdiqlovchi rasmiy hujjat. O‘zbekistonda milliy guvohnomani rasmiylashtirish Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 12-apreldagi 152-son qarori bilan tasdiqlangan tartib asosida amalga oshiriladi. Hujjat Yo‘l harakati xavfsizligi xizmati (YHXX) tomonidan beriladi va uni MyGov hamda davlat xizmatlari markazlari orqali rasmiylashtirish mumkin.

Guvohnoma transport turiga qarab toifalarga bo‘linadi: mototsikllar (A va uning kichik toifalari), yengil avtomobillar (B), yuk avtomobillari (C), avtobuslar (D) hamda tirkamali tarkiblar (BE, CE, DE) va boshqalar. Har bir toifa uchun eng kichik yosh, tayyorgarlik va imtihon talablari farq qiladi, shu bois avvalo o‘zingizga kerakli toifani aniq belgilab oling.

Guvohnomaning amal qilish muddati va boshqa shartlar amaldagi tahrirda belgilanadi (odatda uzoq muddatga beriladi), ammo aniq muddat, toifalar ro‘yxati va yosh chegaralari vaqti-vaqti bilan yangilanib turadi. Shu sababli murojaatdan oldin Lex.uz dagi joriy tahrirni va MyGov dagi xizmat sahifasini tekshirib olgan ma'qul.

Guvohnoma olish uchun odatda quyidagi hujjatlar talab qilinadi: shaxsni tasdiqlovchi hujjat (ID-karta yoki pasport), belgilangan shakldagi tibbiy ma'lumotnoma, avtomaktabni tamomlaganlik to‘g‘risidagi hujjat (agar tayyorgarlik shart bo‘lsa), belgilangan o‘lchamdagi fotosurat va davlat bojining to‘langanini tasdiqlovchi hujjat.

Tibbiy ma'lumotnoma — jarayonning eng muhim qismlaridan biri. U vakolatli tibbiyot muassasasida olinadi va haydovchi tanlagan toifa bo‘yicha transport boshqarishga sog‘lig‘i yo‘l qo‘yishini tasdiqlaydi. Ma'lumotnomaning amal qilish muddati cheklangan bo‘lgani uchun uni ariza topshirishga yaqin sanada olgan ma'qul, aks holda muddati o‘tib qolib, qaytadan ko‘rikdan o‘tishga to‘g‘ri kelishi mumkin.

Guvohnomani almashtirish yoki tiklashda qo‘shimcha ravishda eski guvohnoma (mavjud bo‘lsa) yoki uning yo‘qolgani to‘g‘risidagi tushuntirish, shuningdek o‘zgargan shaxsiy ma'lumotlarni tasdiqlovchi hujjatlar (masalan, familiya o‘zgarishi to‘g‘risidagi guvohnoma) talab qilinishi mumkin. Aniq ro‘yxat murojaat turiga qarab farq qiladi va u MyGov xizmat sahifasida ko‘rsatiladi.

Zamonaviy tartibda ariza MyGov portali orqali topshiriladi. Buning uchun tizimda avtorizatsiyadan o‘ting, profildagi telefon raqami va shaxsiy ma'lumotlar to‘g‘riligini tekshiring, kerakli xizmatni (haydovchilik guvohnomasini rasmiylashtirish) tanlang va so‘ralgan hujjatlarni biriktirib arizani yuboring.

Ariza qabul qilingach, nazariy (test) va amaliy (haydash) imtihonlari uchun YHXX ning ro‘yxatga olish-imtihon bo‘limiga navbat belgilanadi. Nazariy imtihonda yo‘l harakati qoidalari, xavfsizlik va tibbiy yordam asoslari bo‘yicha bilim tekshiriladi; amaliy imtihonda avtodrom va/yoki shahar sharoitida boshqaruv ko‘nikmalari baholanadi.

Imtihonlardan muvaffaqiyatli o‘tgach, tayyor guvohnomani tanlangan davlat xizmatlari markazidan olasiz yoki mavjud bo‘lsa yetkazib berish xizmatidan foydalanasiz. Jarayonning har bir bosqichi holatini MyGov dagi arizangiz orqali kuzatib borish mumkin.

Guvohnoma bir necha holatda almashtiriladi: amal qilish muddati tugaganda, shaxsiy ma'lumotlar (familiya, ism) o‘zgarganda, hujjat yo‘qolganda yoki o‘qib bo‘lmaydigan darajada shikastlanganda. Bunday hollarda ham murojaat MyGov orqali beriladi va yangi guvohnoma mavjud ma'lumotlar asosida rasmiylashtiriladi.

Yo‘qolgan yoki o‘g‘irlangan guvohnoma o‘rniga dublikat (takroriy nusxa) beriladi. Ko‘p hollarda muddat tugashi yoki ma'lumot o‘zgarishi tufayli almashtirishda qaytadan imtihon topshirish shart emas, ammo yangi toifa qo‘shishda o‘sha toifa bo‘yicha tayyorgarlik va imtihon talab qilinadi.

Chet elda olingan guvohnomani O‘zbekiston milliy guvohnomasiga almashtirish alohida tartibda amalga oshiriladi. Talablar guvohnoma berilgan davlatga va xalqaro shartnomalarga bog‘liq bo‘lib, ayrim hollarda nazariy va/yoki amaliy imtihon topshirish talab qilinishi mumkin. Aniq shartlarni MyGov va YHXX orqali oldindan aniqlab oling.

Xorijga chiqadiganlar uchun milliy guvohnoma asosida alohida xalqaro haydovchilik guvohnomasi ham rasmiylashtiriladi. U mustaqil hujjat emas, balki milliy guvohnomaga ilova sifatida amal qiladi va uni chet elda milliy guvohnoma bilan birga olib yurish talab etiladi.

Guvohnomani rasmiylashtirishda davlat boji va tegishli xizmat haqi to‘lanadi. Aniq summalar amaldagi tarifga muvofiq belgilanadi va vaqti-vaqti bilan yangilanadi, shuning uchun to‘lovdan oldin MyGov dagi xizmat sahifasida ko‘rsatilgan joriy miqdorni tekshiring. To‘lovni faqat rasmiy kanal (MyGov yoki bank) orqali amalga oshiring va elektron chekni saqlab qo‘ying.

Rasmiylashtirish muddati murojaat turiga va tanlangan markaz bandligiga qarab farq qiladi. Ko‘p bosqichlarni — ariza, imtihon navbati va guvohnomani olishni — oldindan rejalashtirish jarayonni tezlashtiradi. Tibbiy ma'lumotnoma va avtomaktab hujjatlari muddatini ariza bilan moslab, ularning "eskirib" qolishiga yo‘l qo‘ymang.

Eng ko‘p uchraydigan xatolar: MyGov profilidagi telefon raqami yoki shaxsiy ma'lumotlarning eskiligi, tibbiy ma'lumotnoma muddatining o‘tib ketishi, noto‘g‘ri toifani tanlash hamda hujjatlardagi familiya/ism nomuvofiqligi. Ariza yuborishdan oldin barcha ma'lumotlarni diqqat bilan solishtirib chiqish keraksiz rad javoblari va qayta murojaatlarning oldini oladi.

Agar imtihon natijasi yoki xizmat bo‘yicha qaror bilan rozi bo‘lmasangiz, sizda tushuntirish olish va belgilangan tartibda shikoyat qilish huquqi bor. Avvalo natija yoki rad etish sabablarini yozma ravishda aniqlashtiring, so‘ng yuqori turuvchi organ yoki tegishli vakolatli tuzilmaga murojaat qiling.

Imtihondan o‘ta olmagan taqdirda uni belgilangan muddatdan so‘ng qayta topshirish mumkin. Qayta topshirish tartibi, kutish muddati va bunda qo‘shimcha to‘lov bo‘lish-bo‘lmasligi amaldagi qoidalarda belgilanadi — bu ma'lumotni oldindan aniqlab olish keraksiz sarson-sargardonlikdan saqlaydi.

Har qanday holatda ham rasmiy hujjatlar — chek, ariza nusxasi, tibbiy ma'lumotnoma va imtihon bayonnomasi nusxalarini saqlab qo‘ying, chunki nizo yuzaga kelganda ular asosiy dalil bo‘lib xizmat qiladi. Murakkab holatlarda malakali yuristga murojaat qilish maqsadga muvofiq.